سفر وزیر خارجه روسیه به ایران در بحبوحه لفاظی جنگ‌طلبانه مقامات آمریکا و رژیم صهیونیستی، علاوه بر آنکه سیگنالی محکم درباره گسترش همکاری راهبردی به طرف غربی مخابره می‌کند، از جهت نوع بازیگری تازه مسکو در حوزه امنیت جمعی در خلیج فارس قابل توجه است. سرگئی لاوروف برای نخستین بار پس از جنگ ۴۰روزه، ضمن حضور در پایتخت کشورمان، با مسعود پزشکیان و سیدعباس عراقچی دیدار و گفت‌وگو داشت. با بررسی کلی رخدادهای منطقه، در تحلیل اهداف رویداد مذکور به سه محور مجزا می‌توان اشاره کرد. نخست تقویت همکاری‌های راهبردی دوجانبه است. پزشکیان و پوتین هفته گذشته در حاشیه نشست سران کشورهای مستقل مشترک‌المنافع در «آوازه» ترکمنستان برای سومین بار طی یک ماه دیدار کردند. این در ادامه رایزنی مستمر مقامات در نشست‌های بریکس، شانگهای و اتحادیه اقتصادی اوراسیا بود. در شرایط فعلی که دو کشور تحت تحریم شدید قرار دارند، این هم‌افزایی دیپلماتیک را باید بخشی از اراده مشترک برای افزایش تاب‌آوری اقتصادی و دفاعی قلمداد کرد.
احتمال نقش‌آفرینی کرملین در کاهش تنش ایران و آمریکا
از سویی درباره سفر لاوروف، برخی بر احتمال نقش‌آفرینی کرملین در کاهش تنش میان ایران و آمریکا تأکید دارند. در حالی که اخباری از سفر احتمالی عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان به تهران نیز منتشر شده، ناظران سیاسی با اشاره به معامله گازوئیلی میان روسیه و آمریکا و دهن‌کجی واضح ترامپ به اروپا، ورود مسکو به چنین عرصه‌ای را بعید نمی‌دانند. این افراد به‌ویژه با استناد به اظهارات پوتین درباره آمادگی مسکو برای کمک به حل بحران و پایان جنگ و همچنین طرح شایعاتی درباره پیشنهاد مسکو برای انتقال ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم ۶۰ درصدی ایران به این کشور (طرحی که از مدت‌ها پیش وجود داشته و با مخالفت تهران همراه شد)، بر این باورند که با اوج گرفتن تنش‌ها، وزیر خارجه روسیه با هدف یافتن راهی برای مدیریت مخاصمه، به تهران سفر کرده است.
پیشنهاد بازگشت به تفاهم اسلام‌آباد
اما با نگاهی گذرا به اخبار پیرامون تور منطقه‌ای لاوروف، چنین گامی را باید در مهم‌ترین حالت، ورود عملی و معنادار مسکو به گود میانجی‌گری و حل تنش‌های منطقه خلیج فارس تعبیر کرد. چنین وضعی از اظهارات وزیر خارجه روسیه قابل برداشت است. پرواز به تهران پس از شرکت در نهمین نشست «گفت‌وگوی راهبردی روسیه و شورای همکاری خلیج [فارس]» در منامه بحرین که لاوروف در آن آشکارا «بحران حاد بین‌المللی در تنگه هرمز را ناشی از تجاوز غیرقانونی آمریکا و اسرائیل خواند» و ایده «ایجاد یک ساختار امنیتی فراگیر با حضور تمامی کشورهای منطقه» را پیش کشید گواه مدعاست. وی البته پیشنهاد داد ایران، روسیه و چین در نشستی سه‌جانبه «ساختار مشترک امنیتی» در منطقه خلیج فارس ایجاد کنند که ابتکارات موجود سه طرف را در چارچوبی واحد برای تنگه هرمز در مسیر تأمین صلح و امنیت منطقه جمع‌بندی کند. وزیر خارجه روسیه در عین حال گفت یادداشت تفاهم اسلام‌آباد میان واشنگتن و تهران ظرفیت لازم برای مهار بحران را دارد.با این اوصاف یکی از مهم‌ترین ابعاد سفر لاوروف، تلاش روسیه برای ایفای نقشی فعال در ترتیبات امنیتی خلیج فارس است. در شرایط کنونی، این رویکرد می‌تواند برای همه طرف‌ها فرصتی ایجاد کند تا گفت‌وگو داشته و از پیش بردن منطقه به جنگ ویرانگر خودداری کنند. مسکو در جهت پیشبرد این راهبرد از چند مزیت مهم برخوردار است؛ عضویت دائم در شورای امنیت، مناسبات قوی‌تر با چین، روابط گسترده با ایران و سایر بازیگران منطقه و ارتباط مستقیم با واشنگتن، از جمله این ظرفیت‌هاست. همچنین روسیه توانایی انتقال پیام‌ها و تسهیل گفت‌وگوهای سیاسی را دارد؛ این ظرفیت‌ها می‌توانند در جلوگیری از سوءبرداشت‌های امنیتی، ایجاد کانال‌های ارتباطی و فراهم کردن زمینه برای مذاکرات مؤثر باشند.
خبرنگار: هدایت جاوید
نظر شما